Uzman Görüşü: Resmin Gelişim Dönemleri
Karalama Evresi (2-4 Yaş): Bu dönemde çocuklar gelişi güzel çizimler yapar ve resimleri daha çok oyun amaçlıdır. Kağıt üzerinde gelişi güzel çizgiler ilk kez 10-12. aylarda başlayabilir, 18. ayda ise yaptıkları daha belirginleşmeye başlar. Çizimler en başta kontrolsüz olarak karalamalar şeklindedir. Bu daha sonra kontrollü karalamalara dönüşür. Bundan sonraki süreçte ise, bu karalamaları bir objeyle benzeştiren çocuk çizdiklerini isimlendirmeye başlar. Her ne kadar çizdikleri biz yetişkinler için çok fazla bir şey ifade etmese de, motor gelişimi ve kendini ifade etme arzusunu yansıtma konularında önemlidir.

Şema Öncesi Dönem (4-7 Yaş): Karalama döneminin ardından bir sonraki dönem olan şema öncesi döneme geçilir. Bu dönemde ilk göze çarpan şey, insan figürleridir. Başlangıçta çok basit haliyle 3-4 yaş civarında başlar. Bu dönemde insan figürleri genelde içinde ayrıntı bulunmadan yuvarlak bir kafa şeklinde olur. Bu dönemin başında daire, üçgen, kare ve dikdörtgen şekillerini de bakarak ya da çizgilerin üzerinden geçerek çizebilmeye başlar. 4-5 yaşlarında bu şekillerin çizimi giderek daha düzgün olmaya başlar. 4 yaş civarında artık çöp adam çizebilme aşamasına gelirler. 4 yaş çocuğu kolları ve bacakları olan çöp adam çizebilir, yüz hatlarını belirleyebilir. Bu dönemde genelde insan figürleri çizmeyi çok severler. 4-5 yaş civarı, yetişkinlerin de tanımlayabileceği, kendilerinin de daha rahat anlatabileceği resimler çizme sürecine girerler. 5 yaş civarında ise çizmeye başladıkları şekilleri birleştirerek daha fazla temel resim figürleri çizebilirler. Evler, ağaçlar, insanlar daha belirginleşirken 6 yaşlarda artık resimlerin konusu belirginleşir. Sayfa üzerinde düzeni oluşur. Genelde 6 yaş civarı insan figürü daha ayrıntılı olmaya başlar.

Bu dönemdeki resimler çocukların iç dünyalarını ve hayal güçlerini yansıtmaktadır. Bolca farklı renk ve değişik şekiller kullanabilirler. Çocukların resimlerine herhangi bir kısıtlama getirmek ya da yönlendirmek doğru değildir. Bu konuda tamamen özgür olmaları gerekir. Örneğin bir çocuk sürekli koyu renkleri tercih ediyorsa, ona farklı renkleri kullanması için ısrar edilmemelidir. Belki o çocuk içindeki öfke duygusunu gayet sağlıklı bir şekilde resim yoluyla dışarı çıkartabilecekken, farkında olmadan onu engelleyebilirsiniz. Ya da koyu renkleri tercih ediyor olması illa özel bir anlamı olduğunu da göstermez. Yalnızca o renkleri daha çok beğeniyor olabilir. Böyle bir durumda engellendiğinde de kendi beğendikleri kötüymüş algısına kapılabilir.

Bunun yanı sıra eğer çocuğunuz pembe bir ağaç veya mor renkte bulutlar çizmek istiyorsa, bırakın yapsın. Sanat yaratıcılıkla, hayal dünyasıyla direk bağlantılı bir şeydir. İlla gerçekleri yansıtmasına gerek yoktur. Küçük yaşta çocuklar hayal güçlerini kullanma konusunda çok gelişmiş iken, bazen yetişkinler bir şeyleri öğretme çabasından dolayı farkında olmadan çocukların bu yeteneklerini kullanmasını ve yaratıcılıklarının daha da gelişmesini engelleyebiliyorlar. Halbuki, resimlerinde ve oyunlarında kendilerine, size ya da eşyalara zarar vermedikleri sürece tamamen özgür olmalılar. Ancak bu şekilde duygusal olarak yeterince deşarj olabilir ve yaratıcılıkları daha da gelişebilir. Bir takım temel bilgileri çocuğunuz zaten öğrenecektir illa resimlerde doğrusunu yapmasına gerek yoktur. Ama illa bir konuda gerçekte var olan bilgiyi de vermek istiyor olabilirsiniz, örneğin güneşin mavi yerine aslında sarı renkli olduğu söylemek isteyebilirsiniz. Bunu şu şekilde ifade edebilirsiniz; ‘güneş aslında sarı renktir ama bu senin resmin, kendi güneşinin ne renk olacağını sen seçebilirsin’. Bu şekilde hem vermek istediğiniz bilgiyi vermiş hem de çocuğunuza ihtiyacı olan özgürlüğü sağlamış olursunuz. 5-7 yaş döneminde ise bu söylediklerimin yanı sıra, çocuk kendi de daha çok gerçekliğe uygun resimler yapmak ister. Çizmek istediği bir şeyin nasıl olduğunu sizden öğrenmeye çalışır veya sizin onun için çizmenizi isteyebilir. Böyle bir durumda elbette çocuğunuzun bu merakına karşılık vermeniz ve onun öğrenmek istediği şekliyle öğretmeniz önemlidir. İşte böyle durumlarda çocuğunuza resmi de kullanarak bir şeyler öğretebilirsiniz.

3-7 yaş döneminde genelde çocuklar yaptıkları resim hakkında konuşmayı severler. Yaşları büyüdükçe daha çok şey anlatır ve anlatımlarını daha detaylandırabilirler. 3-4 yaşlarında genelde gelişi güzel şeyler çizerler ve bir yetişkin için sadece karalamadan oluşan bir resim olsa da, neler çizdiği sorulduğunda birçok şey anlatabilirler. Birçok çocuk yaptıkları resimleri evin duvarlarına ya da odalarına asmayı sever. Sevdikleri kişiler için resim yapmaktan hoşlanırlar, hatta çoğu zaman okulda yaptıkları resimleri anne babaları görsün diye ya da onlara hediye etmek amacıyla büyük bir hevesle eve götürmek isterler. Bu noktada sizin kendisinin resmiyle ilgilenmeniz, onu dinlemeniz, sorular sormanız, olumlu geri bildirimlerde bulunmanız, onlar için çok değerlidir. 5 yaş itibariyle artık çocuk resme başlamadan önce ne resmi yapacağına karar verebilir. 6 yaş itibariyle resimleri daha gerçekçi olmaya ve daha çok konu içermeye başlar. Bu dönemde resimlerinde saydamlık da görülebilir. Örneğin bir ev resmi yapan çocuk, evin içini dışarıdan görülecek şekilde eşyalarıyla birlikte çizebilir. Artık resimdeki şekiller havada uçuşuyormuş gibi görünmez, sayfanın yerleşiminde zeminin neresi olduğu anlaşılır. Bazı çocuklar 3-4 yaşlarında resim yapmakla çok ilgilenmeyebilirler. Bu bir sorun gibi algılanmamalıdır. Ortada eğer başka bir problem yoksa çoğu zaman bunun nedeni masa başı aktivitesi yerine yerde oyuncaklarıyla oynamaktan ya da daha hareketli aktivitelerden hoşlanmalarıdır. Bu tarz çocuklarda 5-6 yaşlarına geldiklerinde, yaş döneminin özellikleriyle birlikte resim yapmanın ya da kitap çalışmalarının bir anda en sevdiği aktivitelerden biri haline geldiğini gözlemleyebilirsiniz.

Uzm. Psk. Melis Özmen